GİRİŞ

Okumaya Dair Üç Soru

Okumak, ilk bakışta kendiliğinden açık bir edim görünür: Bir metin vardır ve onu okuruz. Fakat “okumak” üzerine düşünmeye başladığımızda bu açıklık dağılır. Çünkü her okuma, açıkça farkında olsak da olmasak da, üç soruyu birlikte taşır: Neyi okuyacağız, niçin okuyacağız ve nasıl okuyacağız?

Bu üç soru birbirinden bağımsız değildir. “Ne?” bir seçim ister; fakat seçim gerekçesiz yapılamaz. Böylece “Ne?” bizi “Niçin?” sorusuna götürür. Bir şeyi niçin okuduğumuzu bilmek de onu nasıl okuyacağımızı kendiliğinden göstermez; gerekçe, bir usul sorununu açar. Böylece “Niçin?” bizi “Nasıl?” sorusuna taşır.

Ne? — seçim.
Niçin? — gerekçe.
Nasıl? — usul.

Bu sıra yalnız başlıkların sırası değildir; okumanın düşünme konusu hâline gelmesinin mantıksal düzenidir.

Okuma burada kitap sayısıyla, sayfa tüketmekle veya sözcükleri tanımakla ölçülemez. Çünkü metin sözcüklerden oluşsa da onda dile gelen düşünce sözcüklerin toplamından ibaret değildir. Felsefi okuma sözcükte durmaz; kavrama, kavramlar arasındaki ayrım ve bağıntılara, hükümlerden onların gerekçelerine yönelir. Bu nedenle bir metni bitirmek ile onu kavramak aynı şey değildir.

Aynı ayrım bilgi için de geçerlidir. Çok sayıda hüküm bilmek, onların neden doğru sayıldığını bilmek anlamına gelmez. Okuma, yalnız yeni hükümler edinmenin değil, sahip olduğumuz hükümleri de soruşturmanın imkânlarından biridir. Bir düşünceyle karşılaşmak onu benimsemeyi, bir hükmü devralmak ise onu sürdürmeyi zorunlu kılmaz. Asıl mesele, okunan veya devralınan bir hüküm karşısında soruyu sürdürebilmektir.

Bu nedenle “Ne Okumalı?”, “Niçin Okumalı?” ve “Nasıl Okumalı?” üç ayrı okuma öğüdü değildir. Birbirini gerektiren üç sorudur. İlki yöneldiğimiz şeyi, ikincisi yönelişimizin gerekçesini, üçüncüsü ise okuma edimimizin usulünü soruşturur. Üçünü birbirine bağlayan soru ise daha temeldir:

Neye dayanarak?

Neyi seçiyorsak neye dayanarak? Niçin okuduğumuzu söylüyorsak neye dayanarak? Bir metni anladığımızı, bir hükmü doğru bulduğumuzu veya bir iddiayı kabul ettiğimizi söylüyorsak neye dayanarak?

Bu üçlü halka, bu soruya hazır bir cevap vermek için değil, onu hakkıyla sorabilmek için kurulmuştur.

Gerçeğe, gerçekler demine Hû!

YOL AKADEMİ - OKUMA ÜÇLEMESİ GİRİŞ