YOL AKADEMİ – GÖRME ÜÇLEMESİ

Nereyi Görmeli? Niçin Görmeli? Nasıl Görmeli?

İnsan, kendisinin de bir parçası olduğu doğayı, içerisinde yaşadığı toplumu ve geçmişten bugüne meydana gelmiş uygarlıkların maddi ve kültürel mirasını nasıl tanır? Bir dağın jeolojik katmanları, bir höyüğün yerleşim izleri, antik kentin mimarisi, nekropolün mezar düzeni veya sanat eserinin simgesel kuruluşu bize ne anlatır? Bu sorular, yalnızca görülecek yerlerin seçimini değil; varlık ile bilgi, doğa ile kültür, geçmiş ile bugün, görünüş ile gerçeklik arasındaki ilişkileri de düşünmeyi gerektirir. Çünkü insanın dünyayla ilişkisi, duyusal karşılaşmayla başlasa da onunla sınırlı değildir. Görmek, nesneyi duyusal olarak algılamaktır; bilmek, özelliklerini, nedenlerini ve ilişkilerini kanıtlarla gerekçelendirmeyi; anlamak ise bu bilgileri oluşum koşulları, işlevleri ve anlamları içerisinde kavramayı gerektirir. Açıklama ile anlamlandırma birbirini dışlamaz; ancak gözlenen olgu, kurulan yorum ve verilen hüküm aynı bilgi değerine sahip değildir.

“Nereyi Görmeli?”, doğal oluşumların, tarih öncesi yerleşimlerin, antik kentlerin, sanat eserlerinin, kültürel peyzajların, tarihsel yaşam alanlarının ve müzelerin hangi özellikleri nedeniyle görülmeye değer olduğunu araştırır. Eskilik, görkem ve güzellik tek başlarına yeterli ölçütler değildir. Bir mekânın bilimsel, tarihsel, estetik ve kültürel önemi; doğanın oluşumuna, insan emeğine, toplumsal ilişkilere ve uygarlıkların dönüşümüne ilişkin taşıdığı tanıklıklarla birlikte değerlendirilmelidir.

“Niçin Görmeli?”, bu karşılaşmanın düşünsel gerekçesini soruşturur. Tarihsel mekânları görmek, geçmişi yüceltmek veya bilgiyi çoğaltmakla sınırlı değildir. Farklı toplumların nasıl yaşadığını, ürettiğini, düşündüğünü ve dünyayı anlamlandırdığını kavramak, bugünkü kurumların ve değerlerin tarihsel olarak meydana geldiğini görmemize imkân verir. Meydana gelmiş olanın zorunlu, varlığını sürdürenin değişmez, görkemli olanın haklı olduğunu varsaymamak, tarihsel bilincin temel kazanımlarındandır. Böylece geçmişle karşılaşmak, bugünü açıklamanın ve başka tarihsel imkânları düşünebilmenin yollarından biri olur.

“Nasıl Görmeli?” ise bu düşünsel imkânın yöntemini araştırır. Bir yapının biçimi işlevini, bir simgenin görünüşü anlamını, iki eserin benzerliği ortak kökenlerini kendiliğinden kanıtlamaz. Bu nedenle gözlemle betimleme, bağlamlandırmayla açıklama, karşılaştırmayla çözümleme ve yorumla gerekçeli hüküm arasındaki ilişkiler kurulmalıdır. Arkeoloji, tarih, sanat tarihi, filoloji ve doğa bilimlerinin bulgularından yararlanırken maddi kanıtı tanıklıktan, tanıklığı yorumdan, yorumun olasılığını hükmün geçerliliğinden ayırmak gerekir. Bilginin gücü, yalnızca ulaştığı sonuçta değil; dayanaklarının açıklığında, sınırlarının belirlenmesinde ve karşı kanıtlarla yeniden sınanabilmesindedir.

Bu üç soru birbirinden bağımsız değil, birbirini tamamlayan bir düşünme bütünlüğüdür: Nereyi göreceğimiz, neyi araştırmaya değer bulduğumuzu; niçin göreceğimiz, bu araştırmanın düşünsel amacını; nasıl göreceğimiz ise bilgi ve yorumlarımızın hangi koşullarda geçerlilik kazanabileceğini belirler. Yol Akademi'nin Görme Üçlemesi, geçmiş karşısında yalnızca hayranlık duyan bir izleyiciliği değil; doğayı, insanı ve tarihi ilişkileri içerisinde kavrayan, gördüğünü sorgulayan, bildiğini gerekçelendiren ve gerektiğinde hükmünü değiştirebilen eleştirel bir düşünme yetisini geliştirmeyi amaçlar. Çünkü görmek, dünyaya bakmakla başlar; fakat düşünsel değerini, gördüğümüz gerçekliği açıklayabildiğimiz, anlamlandırabildiğimiz ve onun hakkında verdiğimiz hükmün gerekçesini gösterebildiğimiz ölçüde kazanır.

 Aşığa nişan davaya burhan!