Yol Akademi, güz döneminde kadın tarihi, toplumsal cinsiyet, ekoloji, felsefe ve iktisat başlıklarını bir araya getiren ve tamamı kadın eğitmenlerden oluşan bir eğitim programı başlattı. Bilginin kamusallaşması gerektiğini söyleyen programın akademik koordinatörü Zeliha Altuntaş: “Soru işareti bırakacağız. Amacımız soru işaretlerinin peşinden birlikte gitmek, birlikte düşünme etiğini yaratmak ve bir eyleme gücü açığa çıkarmak…”
Bilginin üniversitelerin duvarları arasına ve akademik unvanların sınırlarına sıkıştırılmasına itiraz eden Yol Akademi, güz döneminde kadın tarihi, toplumsal cinsiyet, ekoloji, felsefe ve iktisat başlıklarını bir araya getiren bir eğitim programı başlattı. Ücretsiz çevrimiçi derslerle bilgiyi daha geniş kesimlerle buluşturmayı amaçlayan akademiyi, akademi koordinatörü Zeliha Altuntaş ile konuştuk.
Zeliha, Yol Akademi’nin çıkış noktasını anlatırken eğitim sisteminin mevcut halini “ölü bilgiler mezarlığı” olarak tanımlıyor, bilginin kamusallaşması gerektiğine vurgu yapıyor: “Amacımız bilgiyi akademinin o soğuk, dar alanlarından kamusal alana çıkarmak ve aslında biraz da herkes için eğitim, her yaş için eğitim sloganını benimsemek. Türkiye gittikçe otoriterleşiyor, militarist bir anlayış hüküm sürüyor. Buradan bakınca eğitim sisteminin de gerçek anlamda bir eğitim sistemi olmadığını, orada bilgi üretilmediğini, aslında sistemin ölü bilgiler mezarlığı olduğunu, bilginin biraz da iktidarın kendi ideolojisini yeniden ve yeniden üretmek için beslediğinin bilinciyle, bilgiyi kamusal alanla paylaşmak derdiyle böyle bir programın içinde olmak istedim. Bu Yol Akademi’nin de anlayışı…”
“Bilgi çerçevelenip duvara asılacak bir şey değil”
Bilginin bir ömrü olduğunu söylüyor Zeliha, “Bilginin ömrü, ben gideyim üniversiteyi bitireyim, diplomamı alayım değil… Çerçevesi olan bir şey değil bilgi. Çerçeveyle asılacak ve sınırları olan bir şey de değil” diyor.
Zeliha bu çerçevenin sahadaki ve toplumdaki karşılığını yoğun bir ilgi olarak aldıklarından bahsediyor. Herhangi bir ücret talep edilmeden, sadece katılım formuyla erişilebilen programa kısa sürede 430’a yakın başvuru yapılmış. Zeliha, bu ilgiyi toplumda birikmiş olan “gerçek bilgiye duyulan açlık” ve bir araya gelme ihtiyacıyla açıklıyor: “Mevcut toplumsal krizler ve yalnızlaştırılma politikaları karşısında insanların birbirine dokunmaya, soru işaretlerinin bırakıldığı yerde birlikte düşünme etiğini geliştirmeye ihtiyacı var. Bir araya gelişler çok önemli, bazı momentlerde de bir zorunluluk. İnsanların birbirine dokunması, soru işaretleri bırakılan yerde birlikte düşünme etiğini geliştirmesi ve o soru işaretlerine bulunan cevaplar üzerinde de eyleme pratikleri gerçekleştirmesi gerekiyor. Akademinin bir yandan bilgiyi üretme bir yandan da o bilgiyi kamusal alanla paylaşıp eyleme gücünü de sağlama derdinin olması gerektiğini düşünüyorum. Sadece Kaf Dağı’nın ardında duran, dünyanın parasını ödeyerek ulaşılan elitist bir bilgi kırıntısı değil derdimiz; akademinin kamusal alana inip eyleme gücünü beslemesi. Şaşırtıcı ama gurur verici bir ilgi var. Türkiye’den öğrenciler yazıyor; ‘Hocam kitaba ulaşamıyoruz, canlı derse internet yüzünden giremiyoruz, kaydı nereden izleriz?’ diye. Bu açlığı, bu arayışı görmek ne kadar doğru bir hat açtığımızı gösteriyor.”
Eril tarih yazımına karşı
Yol Akademi’nin güz dönemi ders programında merkezî omurgayı oluşturan toplumsal cinsiyet tartışmaları; tarihsel, ekolojik ve siyasal tahakküm biçimlerinin kesişim noktası olarak kurgulanıyor. Tarihin egemen erkek akıl tarafından yazıldığını ve kadınların bu süreçte tarihsizleştirilmeye çalışıldığını ifade eden Zeliha, hafızanın ve bellek mücadelesinin stratejik önemini 1400’lü yıllardan bir örnekle somutlaştırıyor:
“Eşitsizliğe ilk uğrayan kesim olarak kadınların bu kesişimsellikte karşı-hegemonik bir duruş sergilemesi şart. Ben hep aynı örneği veriyorum çünkü hafızanın nasıl silindiğinin en somut kanıtı: Christina de Pizan, 1400’lü yılların başında Kadınlar Kenti kitabını yazıyor. Bu aslında dünya edebiyatındaki ilk ütopyadır. Fakat felsefe ve tarih kitaplarını açın, size ilk ütopya olarak yüz yıl sonraki Thomas More’u öğretirler, Pizan’ın adını anmazlar. Pizan o dönemin Ortaçağ karanlığına, kiliseye, kadınları aşağılayan eril akla karşı durup kadınların inşa ettiği bir kent kurgulamıştı. İşte bizim yapmaya çalıştığımız şey tam da bu halkanın devamı. Egemenin sayfalarında yer bulamayan, tarihi yapan ama tarihi yazılmayan kadınların hafızasını yeniden gün ışığına çıkarmak.”
Ekolojik kriz ve patriyarka bağı
Bu çalışmada, toplumsal cinsiyet meselesi tartışmalarını sadece kadınların kendi arasında tartıştığı bir paranteze sıkıştırılmaması gerektiğini düşündüklerini belirten Zeliha; ekolojik kriz, kapitalist birikim modelleri ve patriyarka arasındaki doğrudan bağa dikkat çekiyor. İnsan merkezli bakış açısının doğayı sömürme biçimiyle, eril sistemin kadını sömürme biçiminin aynı kaynaktan beslendiğini söylüyor:
“Doğaya içkin olmaktan çıkıp doğaya tahakküm etme hakkını kendinde gören anlayış, kadına yönelik şiddet ve sömürüyle tamamen aynı zihniyet kalıbından besleniyor. Erkeklik, kapitalizmin ve militarizmin o simbiyotik ilişkisi içinde hem kadına hem doğaya aynı anda tahakküm ediyor. Bugün iklim krizini, COP zirvelerindeki riyakârlığı konuşurken bunu patriyarkadan bağımsız düşünemeyiz. Yaşanılır bir gelecek bırakma sorumluluğumuz varsa, doğaya sahip çıkmak sadece kadınların omuzlarına yıkılacak bir yük değil; toplumsal bir zihniyet dönüşümünün zorunluluğudur.”
“Amacımız soru işareti bırakmak”
Yol Akademi’nin kendisini de konuştuk Zeliha ile. “Hakikat bir arayıştır ve yolculuk halidir. Bu da hep bilgiyi arayış şeklidir. Yani sürekli bilgiyi aramak zorundasın. Bilginin de bir ömrü vardır. Ve aslında bilgiden ziyade bilgelik önemlidir. Etik değerler önemlidir. En çok kimin emeği geçiyor? Kimler emekçi? Ve kimler bu emeğin sırtından sömürü düzeninde? Yol Akademi’nin adı da buradan geliyor. Yol, yolculuk hali, soru işaretlerinin peşidir” diyor.
Yol Akademi’nin hazır cevaplar üreten bir merci olmadığının, olmayacağının özellikle altını çiziyor: “Biz soru işaretleri bırakacağız. Amacımız o soru işaretlerinin peşinden birlikte gitmek, birlikte düşünme etiğini yaratmak ve buradan bir eyleme gücü açığa çıkarmak. Ernst Bloch’un dediği gibi; umut kuru bir hayal değildir, umut iyiliğe evrilmek için karşıdakini eyleme davet etmektir.”
Disiplinlerin eril cinsiyetini deşifre etmek
Ocak ayının ilk haftasına kadar her hafta içi çevrimiçi gerçekleşecek olan Güz Dönemi Programı; felsefeden hukuka, sosyolojiden iktisada kadar pek çok disiplini kadın gözüyle yeniden süzgeçten geçiriyor. Zeliha, ders başlıkları ve alanlar seçilirken izledikleri mantığı şöyle anlatıyor:
“Sadece disiplinleri sıralamadık, her disiplinin ‘cinsiyetini’ tartışmaya açtık. Felsefe diyoruz; peki bugüne kadar kimin tekelindeydi? Sokrates’ten Platon’a kadını eksik, yurttaş saymayan bir akıl var. Antropoloji; mitler üzerinden toplumsal cinsiyet eşitsizliğini, kadının köleleştirilmesini nasıl üretti? İktisat; kadınların görünmeyen bakım emeğini, ekonomik özgürsüzlüğünü nasıl kurdu? Hukuk ve sınırlar; burjuva hukukunun normatif ahlak düzeni kadını nereye sıkıştırdı? Sınır politikaları kadın bedenini nasıl bir seks objesine ya da şiddet nesnesine dönüştürdü? İşte Kasım’da Yasemin İnceoğlu ile medyayı, Yelda Yücel ile feminist iktisadı, Aralık’ta Neşe Özgen ile sınırları, Kadriye Bakırcı ile hukuku konuşurken tam da bu disiplinlerin eril yüzünü deşifre edeceğiz.”
Birlikte üretmenin ve dayanışmanın hafızası
Hafta içi çevrimiçi olarak yürütülen ve kaçıranlar ile tekrar izlemek isteyenler için Yol Akademi’nin YouTube kanalında bir arşiv olarak saklanan derslerin ardından; bahar döneminde Bodrum Alevi Bektaşi Kültür Derneği Cemevi işbirliğiyle yüz yüze bir çalıştayın yapılması planlanıyor.
Zeliha işin mutfağında olanlardan. Ama oluşturdukları bu akademi çalışmasında muazzam bir kadın akademisyen dayanışması var. Ekim-Kasım-Aralık programları incelendiğinde de bu görülecektir. “Fatma Gül Berktay’dan Betül Çotuksöken’e, Nükhet Sirman’dan Yasemin İnceoğlu’na kadar tüm hocalarımız hiçbir maddi karşılık beklemeden, tamamen gönüllülük esasıyla bu taşın altına elini koydu. Akademinin o steril alanından çıkıp bilgiyi kamuyla buluşturan tüm hocalarımıza, derslere katılıp soru soran, bu yolda ‘can’ olan herkese borçluyuz. Bu umudu, soru işaretlerinin peşinden giderek büyütmeye devam edeceğiz.”
* Ayrıntılı bilgi ve başvuru için www.yolakademi.org sitesini ziyaret ediniz.